Ngữ văn là môn học khiến nhiều học sinh cảm thấy khó nắm bắt, bởi nó không có công thức cố định như Toán và cũng không thể học thuộc lòng máy móc để đạt điểm cao. Không ít em ở Vũng Tàu than rằng mình học bài rất kỹ nhưng vào phòng thi vẫn viết lan man, thiếu ý, hoặc chép lại văn mẫu một cách gượng gạo. Thực chất, học tốt Ngữ văn là học cách đọc hiểu, cảm nhận và diễn đạt suy nghĩ của chính mình một cách mạch lạc. Bài viết này chia sẻ những phương pháp thiết thực giúp con cải thiện kỹ năng học và làm bài môn Văn.
Đọc tác phẩm thay vì chỉ đọc văn mẫu
Sai lầm phổ biến nhất là học Văn qua văn mẫu mà bỏ qua chính tác phẩm. Khi con chỉ thuộc lòng bài phân tích của người khác, con không thực sự hiểu tác phẩm, và điều đó lộ ra ngay khi đề bài ra theo hướng khác với bài mẫu đã học. Con sẽ lúng túng vì không có cảm nhận riêng để dựa vào.
Cách học đúng là đọc kỹ tác phẩm gốc, đọc chậm và nhiều lần. Lần đầu để nắm cốt truyện và cảm xúc chung, những lần sau để chú ý đến chi tiết: một hình ảnh đặc sắc, một câu nói của nhân vật, một biện pháp nghệ thuật. Khuyến khích con vừa đọc vừa gạch chân những chỗ tâm đắc và ghi bên lề cảm nghĩ của mình, dù chỉ là vài từ. Chính những ghi chú tự thân ấy là nguyên liệu quý để con viết bài bằng giọng văn của riêng mình, thứ mà không văn mẫu nào thay thế được.
Xây dựng thói quen lập dàn ý trước khi viết
Một trong những lý do khiến bài văn lan man, thiếu ý hoặc trùng lặp là con viết mà không có bố cục trong đầu. Lập dàn ý là bước tưởng nhỏ nhưng quyết định phần lớn chất lượng bài viết, giúp con sắp xếp ý mạch lạc và không bỏ sót luận điểm quan trọng.
- Trước mỗi bài viết, dành năm đến bảy phút phác nhanh các ý chính ra giấy nháp.
- Xác định rõ mở bài sẽ nêu vấn đề gì, thân bài gồm mấy luận điểm, mỗi luận điểm có dẫn chứng nào.
- Sắp xếp các luận điểm theo trình tự hợp lý, thường đi từ khái quát đến cụ thể hoặc theo mạch cảm xúc của tác phẩm.
- Kiểm tra dàn ý xem đã bám sát yêu cầu đề bài chưa trước khi bắt đầu viết thành câu văn hoàn chỉnh.
Khi rèn được thói quen này, con sẽ viết nhanh hơn và tự tin hơn vì đã có lộ trình rõ ràng. Ban đầu có thể con thấy mất thời gian, nhưng chỉ sau vài tuần luyện tập đều đặn, việc dựng khung ý sẽ trở thành phản xạ tự nhiên, và chất lượng bài viết cải thiện thấy rõ.
Tích lũy dẫn chứng và vốn từ theo chủ đề
Một bài văn thuyết phục cần có dẫn chứng cụ thể chứ không chỉ nhận định chung chung. Với văn nghị luận xã hội, con nên có một cuốn sổ tay ghi lại những câu chuyện, tấm gương, câu nói ý nghĩa theo từng chủ đề như lòng biết ơn, ý chí, tình yêu thương, trách nhiệm. Khi gặp đề bài liên quan, con sẽ có sẵn chất liệu để đưa vào thay vì loay hoay nghĩ ra trong phòng thi.
Với văn học, con cần thuộc một số câu thơ, câu văn tiêu biểu của từng tác phẩm để trích dẫn chính xác, vì dẫn chứng nguyên văn luôn có sức nặng hơn diễn đạt lại. Bên cạnh đó, việc mở rộng vốn từ giúp con diễn đạt phong phú và tránh lặp từ. Cách hiệu quả để trau dồi vốn từ là đọc nhiều, đọc các bài viết hay và chú ý cách tác giả dùng từ, đặt câu, chuyển ý. Đọc chính là nguồn nuôi dưỡng khả năng viết bền vững nhất.
Luyện viết đều đặn và biết tự sửa
Viết là một kỹ năng, và kỹ năng chỉ tiến bộ qua thực hành. Con không thể giỏi viết nếu chỉ đọc lý thuyết mà không đặt bút xuống luyện thường xuyên. Hãy khuyến khích con duy trì thói quen viết, có thể bắt đầu từ những đoạn ngắn.
- Mỗi tuần viết ít nhất một đoạn hoặc một bài hoàn chỉnh về một đề tài tự chọn hoặc theo đề luyện.
- Sau khi viết xong, đọc lại to thành tiếng để phát hiện câu lủng củng, ý chưa rõ hoặc lỗi diễn đạt.
- Tự đặt câu hỏi bài viết đã trả lời đúng yêu cầu chưa, các ý đã liên kết mạch lạc chưa, có chỗ nào thừa hoặc thiếu.
- Ghi lại những lỗi hay mắc để lần sau chủ động tránh, ví dụ viết câu quá dài, dùng từ lặp, mở bài dài dòng.
Việc tự đọc lại và sửa chính bài của mình là một trong những cách học Văn hiệu quả nhất nhưng lại ít em kiên trì làm. Mỗi lần tự phát hiện và sửa một lỗi, con hiểu sâu hơn về cách viết và tiến bộ thực chất. Nếu có thầy cô hoặc người lớn góp ý, con nên đón nhận với tinh thần cầu thị, xem mỗi lời nhận xét là một cơ hội để bài sau tốt hơn.
Nuôi dưỡng cảm xúc và sự quan sát đời sống
Điều làm nên một bài văn có hồn không chỉ là kỹ thuật mà còn là chiều sâu cảm xúc và sự tinh tế trong quan sát. Ngữ văn gắn liền với đời sống, vì vậy con viết hay hơn khi con biết để tâm đến những điều xung quanh: một cảnh hoàng hôn trên biển Vũng Tàu, một cử chỉ ân cần của người thân, một câu chuyện tử tế bắt gặp trên đường. Những trải nghiệm và rung cảm thật ấy khiến bài viết trở nên chân thực và giàu sức thuyết phục, khác hẳn với những câu chữ sáo rỗng.
Cha mẹ có thể đồng hành bằng cách trò chuyện với con về sách, phim, những sự việc trong cuộc sống, khơi gợi để con nói lên suy nghĩ và cảm nhận. Càng được suy nghĩ và diễn đạt nhiều, con càng viết mạch lạc. Học Ngữ văn, xét cho cùng, là học cách hiểu con người và cuộc sống, rồi diễn đạt sự hiểu ấy thành lời. Khi con thấy được ý nghĩa đó, môn Văn sẽ không còn là gánh nặng phải học thuộc mà trở thành nơi con được bày tỏ chính mình.